Spacer boso po rozżarzonych węglach dla większości ludzi wydaje się czymś niemożliwym. W południowo-wschodniej Bułgarii od setek lat jest jednak częścią niezwykłego rytuału, który do dziś budzi fascynację etnografów, turystów i mieszkańców regionu. Nestinarstwo, czyli słynny bułgarski taniec na rozżarzonych węglach, stanowi jedno z najbardziej tajemniczych i wyjątkowych zjawisk folklorystycznych na Bałkanach, łącząc w sobie elementy dawnych wierzeń, tradycji chrześcijańskich oraz lokalnej kultury regionu Strandża.

Czym jest nestinarstwo?
Nestinarstwo to zespół rytualnych praktyk religijnych wywodzących się z regionu gór Strandża w południowo-wschodniej Bułgarii. Najbardziej rozpoznawalnym elementem obrzędu jest chodzenie po rozżarzonych węglach przy akompaniamencie bębnów oraz gajdy, czyli tradycyjnego bułgarskiego instrumentu przypominającego dudy. W 2009 roku nestinarstwo zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, a związane z nim tradycje są praktykowane w niektórych miejscowościach regionu do dziś. Wyjątkowy spektakl nestinara możecie teraz podziwiać na żywo podczas wyjazdu z nami na Wieczór Bułgarski. 

Pochodzenie nestinarstwa – między historią a legendą
Początki nestinarstwa pozostają niejasne, dlatego wokół tego obrzędu narosło wiele teorii i legend. Najbardziej prawdopodobna z nich zakłada, że tradycja sięga czasów przedchrześcijańskich i wywodzi się z rytuałów praktykowanych przez starożytnych Traków. Niektórzy badacze wiążą ją z kultem słońca oraz obrzędami oczyszczenia. To właśnie z tym okresem mogą być związane symboliczne znaczenie ognia oraz okrągły kształt paleniska, przypominający tarczę słoneczną.

Istnieje również druga, znacznie bardziej legendarna wersja pochodzenia nestinarstwa, próbująca powiązać obrzęd ze świętem Świętych Konstantyna i Heleny. Według przekazów podczas tureckiego najazdu na jedną z wiosek podpalona została miejscowa kaplica. Pewna kobieta miała wówczas, znajdując się w stanie przypominającym trans, wejść boso do płonącego budynku i wynieść z niego jedyną ocalałą ikonę przedstawiającą świętych Konstantyna i Helenę. Świadkowie twierdzili później, że nie odniosła żadnych obrażeń, co uznano za cud i znak szczególnej opieki świętych.

Kościół prawosławny przez długi czas odnosił się do nestinarstwa z dużą rezerwą, traktując je jako pozostałość dawnych praktyk pogańskich. Z biegiem czasu część elementów obrzędu została jednak powiązana z kultem świętych Konstantyna i Heleny, dzięki czemu tradycja mogła przetrwać i funkcjonować obok lokalnych zwyczajów religijnych.

Jak wygląda rytuał nestinarski?
Pełna forma obrzędu, odbywającego się podczas święta św. Konstantyna i św. Heleny, rozpoczyna się już o poranku. Po uroczystych modlitwach i nabożeństwie w cerkwi procesja z ikonami świętych wyrusza do świętego źródła przy akompaniamencie bębnów i gajdy. Na miejscu uczestnicy nabierają wody i zapalają świece, wierząc, że przyniesie im to zdrowie i pomyślność. Zwieńczeniem całego rytuału jest wieczorny taniec na rozżarzonych węglach, stanowiący jego najważniejszy element. Przy dźwiękach rytualnego bębna uczestnicy tworzą krąg wokół dogasającego ogniska, a nestinari kolejno wchodzą na rozżarzony żar, trzymając w dłoniach ikony świętych. Dawniej obrzędowi towarzyszyło również składanie ofiary ze zwierzęcia, najczęściej byka lub kozy, które następnie było błogosławione przez kapłana. Współcześnie praktyka ta nie jest już kultywowana.

Kim są nestinari?
Nestinari to osoby wykonujące rytualny taniec na żarze, a sama funkcja tradycyjnie przekazywana była z pokolenia na pokolenie. Dawniej rolę tę pełniły wyłącznie kobiety, jednak obecnie w obrzędach uczestniczą również mężczyźni. Według samych nestinarów podczas tańca wchodzą oni w szczególny stan transu i znajdują się pod opieką świętych, dzięki czemu ogień nie wyrządza im krzywdy. Z tradycją związanych jest wiele opowieści mówiących o tym, że nawet upadek na rozżarzone węgle nie powodował poparzeń, a przedmioty trzymane przez tancerzy pozostawały nienaruszone przez ogień. 

Nestinarstwo – niezwykła tradycja Bułgarii, którą warto poznać
Dla jednych nestinarstwo jest pozostałością dawnych wierzeń Traków, dla innych wyjątkowym rytuałem religijnym i duchowym doświadczeniem. Bez względu na interpretację taniec na ogniu w Bułgarii pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych zwyczajów regionu Strandża i symbolem bułgarskiego folkloru. Zobaczenie nestinarów przechodzących po rozżarzonych węglach na własne oczy to doświadczenie, które pozwala odkryć zupełnie inne oblicze Bułgarii — pełne historii, tradycji i niezwykłych obrzędów przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Przekonajcie się, zobaczcie sami, podczas wieczoru bułgarskiego z ekipą wczasywBułgarii.pl.